Það borgar sig að vera opin

Að svo miklu leyti sem umfjöllunarefni þessa vefs snýr að tæknilegum málum – stýrikerfum, gagnaskýjum, hugbúnaði o.þ.h. mun þessi vefur fylgja þeirri meginreglu að fjalla fyrst og fremst um opin gögn og opin hugbúnað (e. Open Source). Snjallskóli.is vill fylgja þeirri meginlínu að mæla með og taka afstöðu með opnum fremur en lokuðum lausnum.

Segja má að markmið þessa vefs sé að hluta til að opna augu skólafólks fyrir mikilvægi þess að velja rétt – velja opið aðgengi, opin hugbúnað, opin gögn. Fyrir því eru margvíslegar ástæður sem munu án efa verða gerðar að umtalsefni á snjallskoli.is í framtíðinni. Hér skal gerð stuttlega grein fyrir þremur ástæðum sem snerta skóla.

Afar mikilsvert er að skólar og menntamálayfirvöld geri sér grein fyrir muninum á opnum og lokuðum lausnum og gangi með opin augu inn í framtíðinna.

  1. Opin hugbúnaður (í skólum) er hagkvæmari/ódýrari kostur. Þetta á ekki aðeins við þegar litið er þröngt á einstaka kostnaðarliði á borð við leyfisgjöld heldur einnig þegar tekið er tilliti til heildarkostnaðar á öllum líftíma kerfisins1.
  2. Opið umhverfi skerðir ekki valfrelsi kaupandans – skólans – til lengri tíma. Ólíkt lokuðu umhverfi sem gjarnan miðar að því halda notandanum „innan veggja“ lausnarinnar gengur hugmyndafræðin um opin hugbúnað m.a. út á að notandinn geti valið á milli ólíkra þjónustuaðila, birgja eða framleiðanda. Sá sem velur opna lausn þarf því ekki að hafa áhyggjur af því að festast eða „lokast inni“ (e. lock-in) líkt og liggur fyrir þeim sem velja lokað umhverfi. Svo lengi sem notandinn reiðir sig á opin gögn og opna staðla er frelsi hans til að velja eins og best verður á kosið.
  3. Opið umhverfi felur í sér fyrirheit um að skólar geti sameinast um að byggja upp og nýta námsgögn sem síður er hægt þegar hver og einn skóli heldur sig „innan veggja“ síns umhverfis. Þetta er e.t.v. sterkustu rökin fyrir vali á opnu fremur en lokuðu umhverfi. Fjárfesting í menntun felst að mjög verulegu leyti í uppbyggingu á kennslugögnum, námsbókum, prófum og nú í seinni tíð hugbúnaði sem notaður er við nám og kennslu. Til þess að sú fjárfesting skili sér sem best er mikisvert að tryggja sem besta nýtingu á fjárfestingunni. Opið umhverfi felur í sér tvennt sem stuðlar að góðri nýtingu: Annars vegar aðgengi fyrir alla (lausnin lokar engan inni og engan úti ) og hins vegar fyrirheit um langan líftíma enda stuðlar val á opnum stöðlum fyrir gögn að því að endingartími þeirra verður lengri en ella.

Afar mikilsvert er að skólar og menntamálayfirvöld geri sér grein fyrir muninum á opnum og lokuðum lausnum og gangi með opin augu inn í framtíðinna. Líkt og á fleiri sviðum samfélagsins er gagnsæi góð vörn gegn hvers kyns óværu enda hefur það m.a. sýnt sig að glufur og gallar í öryggi „open source“-kerfa uppgötvast fyrr og eru þvi lagfærðir fyrr en í lokuðum (e. closed source/proprietary) kerfum þar sem afmarkaður hópur hefur aðgang að kóðanum og telur sig jafvel hafa hag af því leyna gallanum. Meira um það síðar.

opidLokad1200

Þótt brýnt sé að þróun skólastarfs fari fram sem víðast og að einstaka sveitarfélög og hver og einn skóli hafi frelsi til að þróa og byggja upp sitt skólastarf er jafnframt þörf á því að líta á málin í víðara samhengi og vinna að stefnumótun um þessi mál fyrir landið allt. Sú vinna þarf að fara fram innan einstaka skólastiga en að nokkru leiti milli mismunandi skólastiga enda skilar eitt skólastig af sér nemendum til þess næsta.

Mikil miðstýring er sjaldnast eftirsóknarverð. Hins vegar er brýn þörf á að skólar landsins og menntamálayfirvöld hugi að sameiginlegum þáttum og stefnumótandi áætlanagerð þar sem horft er til sameiginlegra langtímamarkmiða og lykilatriðum vaðandi leiðir. Eitt slíkt lykilatriði eru leiðbeiningar um val á upplýsingatækni og mikilvægi opinna lausna til að tryggja að langtímamarkmið um þróun skólastarfs nái fram að ganga.

  1. Sjá t.d. „Why Free Software’s Long Run TCO must be lower“ eftir Brendan Scott og  „Total cost of ownership of open source software“ eftir Maha Shaikh and Tony Cornford.

Lokað er fyrir athugasemdir.